Kỳ I: "Toan tính" đã được sắp đặt

Có thể nói rằng, Khu đô thị mới Phước Long là một D.A của sự tủi khổ đối với các hộ dân bị mất đất, khi chúng tôi tiếp cận với họ.

Sự thể như sau: Ngày 30/5/2002, Xí nghiệp Tư nhân Lâm Khánh (XN Lâm Khánh) có Tờ trình  số 189/XN nêu ý tưởng đầu tư D.A nhà ở và chung cư cao tầng để bán và cho thuê tại khu dân cư sông Tắc, phường Phước Long, TP Nha Trang. Sau khi xem xét, UBND tỉnh có Thông báo số 53/TB ngày 11/2/2003 chấp thuận đề nghị trên... Trên cơ sở có đề nghị của Sở Kế hoạch & Đầu tư, UBND tỉnh Khánh Hòa đã có Thông báo số 389/TB-UB ngày 11/9/2003 đồng ý và yêu cầu XN Lâm Khánh lập báo cáo nghiên cứu khả thi.

11 ngày sau Thông báo 389, mặc dù chưa lập báo cáo nghiên cứu khả thi như yêu cầu, XN Lâm Khánh đã có Văn bản số 322 xin điều chỉnh cơ cấu đất theo quy hoạch. Theo đó, XN Lâm Khánh xác định tỷ lệ đất xây dựng chung là 36,054%... đồng thời, đề nghị được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư theo Nghị định 71/2001/NĐ-CP của Chính phủ và Quyết định số 85/2002/QĐ-UB của UBND tỉnh Khánh Hòa.

Khoan chưa nói đến việc “ưu đãi” ở đây là gì, nhưng nếu chiểu theo quy định về điều kiện để được hưởng ưu đãi thì D.A của XN Lâm Khánh đã bị đánh “trượt”. Cụ thể, Nghị định 71/2001/NĐ-CP quy định điều kiện để D.A nhà ở được hưởng ưu đãi phải có cơ cấu sử dụng đất ở từ 60% tổng diện tích xây dựng nhà ở trở lên là chung cư cao tầng; còn với Quyết định số 85/2002/QĐ-UB cũng phải là 40%. Thế nhưng, không hiểu vì sao, tại Văn bản số 322 của XN Lâm Khánh đã có ý kiến nhất trí của ông Trần Kỷ Định, Giám đốc Sở Xây dựng và ông Trần Minh Duân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa.

Ngày 2/2/2004, XN Lâm Khánh có Báo cáo sơ lược D.A đầu tư khu dân cư sông Tắc 1-TP Nha Trang (chứ không phải báo cáo nghiên cứu khả thi theo quy định) gửi UBND tỉnh và Hội đồng thẩm định D.A. Mặc dù không được hưởng ưu đãi theo quy định tại Nghị định 71/2001/NĐ-CP của Chính phủ và Quyết định số 85/2002/QĐ-UB của UBND tỉnh, nhưng XN Lâm Khánh vẫn cho dẫn chiếu làm cơ sở hưởng ưu đãi. Nhưng cũng thật lạ kỳ là, trước khi có Báo cáo sơ lược D.A đầu tư khu dân cư sông Tắc 1 - TP Nha Trang 1 ngày (là ngày 1/2/2004), UBND tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức cuộc họp thông qua D.A này. Ngày 12/4/2004, trên cơ sở kết luận của cuộc họp ngày 1/2/2004, UBND tỉnh Khánh Hòa có Văn bản số 1066/UB về việc thỏa thuận D.A khả thi khu dân cư sông Tắc 1 (D.A sông Tắc 1), trong đó có khẳng định: Tổng mức đầu tư là 709 tỷ đồng (làm tròn); thời hạn thực hiện D.A là 5 năm (2004 - 2008); D.A được hưởng chính sách ưu đãi theo Nghị định 71 của Chính phủ và Quyết định số 85 của UBND tỉnh. Hai tháng sau đó, UBND tỉnh Khánh Hòa đã ban hành Quyết định số 1615 về việc thu hồi 49 ha đất do các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng nằm trong D.A sông Tắc 1 và Quyết định số 1616 về việc giao đất có thu tiền sử dụng đất cho XN Lâm Khánh thực hiện D.A.

Theo phản ánh của các công dân mà đại diện là ông Nguyễn Gió, Tổ trưởng Tổ dân phố 2 Phước Thái (nơi ảnh hưởng bởi D.A), ông Mai Xuân Hưng,  Phó Chủ tịch UBND TP Nha Trang cùng chủ đầu tư đã tổ chức một số buổi họp dân, thông báo về D.A sông Tắc 1. Tại các buổi họp này, nhân dân đề nghị được công khai bản đồ quy hoạch D.A và cho dân biết về quy trình phê duyệt D.A nhưng đã không được chấp thuận. Họ cũng cho biết, sau mấy buổi họp bất thành này, các hộ dân không được chính quyền địa phương nói gì đến D.A nữa, không được tiếp cận với tổ chức đền bù, giải phóng mặt bằng nào đến kiểm đếm, đo đạc. Chỉ thấy rằng, thi thoảng có hộ nào xây dựng nhà cửa là bị phường cho người tới đập phá. Vì vậy, ngay từ khi thông báo, D.A này đã vấp phải sự phản đối của người dân vì họ cho rằng có cơ sở để khẳng định có sự khuất tất và họ cũng chẳng lạ gì về ông Giám đốc cũng như XN Lâm Khánh và những D.A mà doanh nghiệp này đã có được và thực hiện như thế nào.

Quay trở lại Văn bản số 1066, D.A sông Tắc 1 được xác định có tổng mức đầu tư là 709 tỷ đồng. Đối chiếu với quy định tại Nghị định số 52/1999/NĐ-CP, các D.A hạ tầng kỹ thuật của khu đô thị mới có tổng mức đầu tư trên 100 tỷ đồng là thuộc nhóm A, phải được Chính phủ cho phép mới được triển khai. Thế nhưng, khi chưa có ý kiến của Chính phủ, UBND tỉnh Khánh Hòa đã đồng ý cho XN Lâm Khánh triển khai. Hơn nữa, giả sử D.A này đã được Chính phủ chấp thuận, sau khi ban hành Quyết định thu hồi đất số 1615, UBND tỉnh Khánh Hòa phải lập Hội đồng Bồi thường giải phóng mặt bằng và hoàn tất các thủ tục theo quy định pháp luật, thu hồi xong đất mới ban hành Quyết định bàn giao đất số 1616. Nhưng, UBND tỉnh Khánh Hòa đã không làm vậy, mà ban hành cả 2 quyết định cùng ngày 10/6/2004.

Chính vì việc làm trái pháp luật này, nên người dân đã có phản ứng quyết liệt như những gì đã diễn ra. 2 năm sau kể từ ngày có Quyết định 1616, dường như chợt nhớ ra mình có đất nên phải quản lý, nên ngày 1/11/2006, XN Lâm Khánh đã ký hợp đồng với bà Lê Thị Mai Loan, Chủ tịch UBND phường Phước Long, trông coi, không cho dân xây dựng, cơi nới các công trình trong vùng quy hoạch... (người dân vẫn đang quản lý, sinh sống tại đây, chưa được tổ chức nào đứng ra kiểm đếm, bồi thường, tái định cư) với giá 1 triệu đồng/tháng. Và kết quả của sự hợp đồng này là hàng trăm vụ cưỡng chế xây dựng trong khu quy hoạch đã được UBND phường ráo rốt thực hiện. Tuy nhiên, theo phản ánh của người dân, con số này vẫn là chưa trung thực, bởi nhiều hộ dân xây dựng, sửa chữa nhà vẫn không bị xử lý vì “biết điều” với “ông phường”.

Có quyết định giao đất từ tháng 6/2004 và hạn định xong D.A là năm 2008, nhưng XN Lâm Khánh không triển khai được gì ngoài việc thuê bà Loan, Chủ tịch phường Phước Long trông coi, đập phá các công trình xây dựng được gọi là “trái phép” và nộp hơn 4,4 tỷ đồng tiền sử dụng đất (trong tổng số gần 49 tỷ đồng phải nộp) cho Nhà nước.

Trong khoảng thời gian này, UBND tỉnh Khánh Hòa mới có báo cáo Thủ tướng về D.A trên. Ngày 18/1/2006, Thủ tướng Chính phủ có Văn bản 120/TTg-CN trong đó có các nội dung chính: Cho phép đầu tư xây dựng D.A sông Tắc 1; UBND TP Nha Trang nghiên cứu tiếp thu ý kiến các bộ, ngành, rà soát lại việc thực hiện các quy định về đất đai, quy hoạch xây dựng và xem xét đánh giá năng lực tài chính của chủ đầu tư, làm rõ phương án huy động vốn, phương án giải phóng mặt bằng, tái định cư. Sau khi có văn bản chấp thuận của UBND tỉnh Khánh Hòa, chủ đầu tư tiến hành lập D.A, tổ chức việc thẩm định, quyết định đầu tư D.A đầu tư xây dựng công trình theo đúng quy định hiện hành và chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả đầu tư D.A. Như vậy, toàn bộ việc làm trước đó của UBND tỉnh Khánh Hòa về D.A sông Tắc đáng lẽ đến thời điểm này mới được triển khai. Cũng có nghĩa là những việc làm như đã kể trên là vi phạm quy trình hoặc nói đúng hơn là vi phạm pháp luật về đầu tư xây dựng.

Những chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 120 sau đó dường như cũng bị cho “chìm xuồng”. Ngày 6/4/2007, Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị số 09/2007/CT-TTg về tăng cường quản lý sử dụng đất của các quy hoạch và D.A đầu tư. Theo đó, tại Khoản Đ có nêu rõ: Kiên quyết thu hồi đất các D.A mà chủ đầu tư không có khả năng thực hiện để giao hoặc cho thuê đối với tổ chức, cá nhân có năng lực và nhu cầu về đất đai để thực hiện D.A đầu tư. Tuy nhiên, thêm một lần nữa UBND tỉnh Khánh Hòa không thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Ngược lại chính quyền tỉnh này vẫn tiếp tục có văn bản đề nghị được áp dụng Nghị định 71 cho D.A sông Tắc 1 do XN Lâm Khánh làm chủ đầu tư. Ngày 1/2/2008, Văn phòng Chính phủ đã có Văn bản số 774/VPCP-CN, yêu cầu UBND tỉnh Khánh Hòa nghiêm túc rút kinh nghiệm trong việc ban hành văn bản trái quy định của pháp luật; đồng thời không chấp thuận cho D.A sông Tắc 1 được hưởng ưu đãi đầu tư theo Nghị định 71 của Chính phủ và Quyết định số 85 của UBND tỉnh.

Như vậy, mọi “toan tính” có biểu hiện trái pháp luật của UBND tỉnh Khánh Hòa tại D.A sông Tắc 1 đã không được Chính phủ chấp thuận. Thế nhưng, D.A này vẫn tiếp tục tồn tại cho đến nay, mang bao nước mắt của người dân, doanh nghiệp có đất bị thu hồi tại đây.

Kỳ II: Bình mới, rượu cũ

   Bắc Hà