Năm của hoàn thiện thể chế và niềm tin được củng cố

Đầu tiên phải kể đến 2 sự kiện quan trọng là Chiến lược Quốc gia về PCTN đến năm 2020 được ban hành và việc Việt Nam phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về CTN.

Cùng với đó, trong năm 2009, các bộ, ngành, địa phương trên toàn quốc tiếp tục coi trọng công tác rà soát, sửa đổi bổ sung và ban hành mới các văn bản, tập trung trọng tâm vào các ngành, lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, gây khó khăn, phiền nhiễu cho doanh nghiệp, nhân dân để phòng ngừa tham nhũng và phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, quản lý tốt hơn. Qua đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý dự án đầu tư, nhà đất thuộc sở hữu Nhà nước; quản lý tài chính, đấu thầu, sử dụng nguồn vốn ODA… công tác cải cách hành chính được hoàn thiện hơn, tạo cơ sở pháp lý chặt chẽ hơn cho công tác quản lý, phù hợp với tình hình thực tế và sự phát triển của nền kinh tế đất nước, góp phần khắc phục những “kẽ hở”, làm hạn chế tham nhũng, tiêu cực tiến tới nền hành chính phi tham nhũng.
 

Có thể khẳng định, công tác năm 2009 đã chuyển biến từ nhận thức sang hành động, bằng những việc làm cụ thể trong thực hiện các biện pháp phòng ngừa như công khai, minh bạch việc thực các chế độ, định mức, tiêu chuẩn được xây dựng; việc ban hành quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức nghề nghiệp được các cơ quan Nhà nước ở T.Ư, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp; việc chuyển đổi vị trí công tác của cán bộ, công chức, viên chức được triển khai, bước đầu có kết quả; việc kê khai tài sản, thu nhập được thực hiện đồng bộ trên diện rộng, nhiều trường hợp đã được xác minh, kết luận và công khai kết quả xác minh theo quy định; việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng có tiến bộ; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, trả lương qua tài khoản... tất cả đã tạo thành nếp nghĩ, cách làm trong hoạt động công vụ của mỗi cán bộ, công chức trên toàn quốc.

Năm 2009 cũng là năm các cơ quan chức năng trên toàn quốc thực hiện tốt công tác phát hiện, phòng ngừa và xử lý các hành vi tham nhũng. Ngành Thanh tra đã phát hiện những sơ hở, bất cập trong công tác quản lý, công tác PCTN, từ đó kiến nghị các cấp, ngành chỉ đạo khắc phục. Cùng với việc đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm, năm 2009, theo báo cáo chưa đầy đủ (5 bộ, ngành và 32 tỉnh, thành phố) qua thanh tra kinh tế - xã hội, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã phát hiện 150 vụ, 431 người liên quan tới tham nhũng với số tiền 74,85 tỷ đồng, 10,6ha đất; kiến nghị thu hồi 55,2 tỷ đồng (đã thu hồi 22,78 tỷ đồng); kiến nghị xử lý hành chính 64 tập thể, 366 cá nhân, xử lý trách nhiệm người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu 41 trường hợp; chuyển cơ quan điều tra xử lý hình sự 68 vụ/84 người. Kiểm toán Nhà nước đã triển khai 133 cuộc kiểm toán, kiến nghị xử lý hơn 6.565 tỷ đồng. Tính đến hết tháng 12/2009, lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng đã thụ lý 346 vụ/806 bị can gây thiệt hại cho Nhà nước khoảng 1.027 tỷ đồng, đã thu hồi được 72 tỷ đồng.

Tham nhũng - Không còn là chuyện của nhà hàng xóm

Mặc dù số án tham nhũng có giảm, không còn nhiều vụ án lớn như năm 2008 nhưng thiệt hại lại tăng lên và có xu hướng ngày càng khó bị phát hiện. Điều này phần nào lý giải cho nhận xét của Chính phủ về tham nhũng năm 2009: Vẫn còn nghiêm trọng và phức tạp!

Tất nhiên, những con số nêu trên có thể không đại diện hết cho những thiệt hại, thất thoát do tham nhũng, lãng phí, dù cũng cho chúng ta thấy một cái nhìn tổng thể hơn về tác hại trước mắt của nạn tham nhũng. Hình ảnh một cây cầu xây mãi không xong, những đứa trẻ không được đến trường, những bệnh nhân chết vì không được cứu chữa hay những phiên tòa mà phần thắng thuộc về kẻ có tiền, người nghèo không được đối xử công bằng… đã góp phần tạo nên thông điệp: “Tham nhũng có thể giết chết sự phát triển” mà Liên hợp quốc muốn chuyển tới người dân trên toàn thế giới trong Ngày Quốc tế CTN năm 2009.

Kết quả khảo sát mà Trung tâm Nghiên cứu Phát triển hỗ trợ cộng đồng (CECODES) tiến hành năm 2009 cho thấy, 67% số người được hỏi cảm nhận trong thời gian đầu triển khai Luật PCTN, tình trạng tham nhũng có xu hướng giảm, 33% nhận định ngược lại. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới cũng chỉ rõ, 65% người dân được hỏi cho rằng, tham nhũng ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống gia đình họ và không biết nên mừng hay vui khi chỉ có 1% tin là không có tham nhũng trong khi vẫn còn tới 71% khẳng định tham nhũng vẫn đang tồn tại. Càng khó để diệt trừ tham nhũng vì tới 74% người dân được hỏi cho rằng, việc phát hiện hành vi tham nhũng tại địa phương ít và không thường xuyên; 73% nói việc xử lý tham nhũng chưa hết và không kiên quyết.

Lý do chọn chủ đề CHUYỆN CHẲNG THỂ ĐỪNG cho bài viết này được bắt nguồn những ngày cuối năm 2008, khi Chính phủ Nhật Bản, đối tác lớn nhất thông báo tạm dừng cấp vốn ODA cho Việt Nam vì liên quan đến vụ bê bối tham nhũng tại dự án Đại lộ Đông Tây (TP HCM). Điều này cho thấy, tham nhũng không phải là chuyện trong nhà hay chuyện nội bộ của mỗi quốc gia mà nó ảnh hưởng đến môi trường quốc tế. Và đó cũng là lý do Việt Nam chọn 2 chủ đề tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản và lĩnh vực y tế để đối thoại với các nhà tài trợ quốc tế. Có thể chủ đề chưa trúng hết nhưng đã đánh đúng mong muốn của nhiều nhà đầu tư và khẳng định Việt Nam luôn thẳng thắn và minh bạch trong quản lý Nhà nước. Cam kết hơn 8 tỷ USD vốn ODA của cộng đồng quốc tế trong năm 2010 cho thấy niềm tin của các nhà tài trợ đối với Chính phủ Việt Nam nói chung, công cuộc PCTN của Chính phủ Viêt Nam nói riêng. Bên cạnh đó, việc Việt Nam tăng 1 bậc trong bảng xếp hạng năm 2009 của Tổ chức Minh bạch Quốc tế cũng đã làm ấm lòng những người đang ngày đêm tham gia cuộc chiến đầy thầm lặng này.

Trong nỗ lực chung ấy, năm 2009, Văn phòng Ban Chỉ đạo T.Ư về PCTN đã tổ chức 3 cuộc gặp mặt tại 3 miền để tuyên dương những cá nhân có thành tích xuất sắc trong PCTN. Những người nông dân chân lấm tay bùn tại một xã vùng cao tỉnh Bắc Kạn,  Hòa Bình, Sơn La hay tận miệt vườn đồng bằng sông Cửu Long… Rồi không ít trí thức không ngại đối mặt với tiêu cực. Tất cả đã tạo nên các hình ảnh đẹp về những con người gương mẫu, luôn đi đầu trong cuộc đấu tranh PCTN, chấp nhận hao tổn tâm sức, tiền bạc và thời gian, thậm chí cả máu và nước mắt để đưa những kẻ sâu mọt ra ánh sáng của pháp luật. Tuy nhiên, việc tuyên dương cũng cần phải thể hiện bằng hành động và biện pháp bảo vệ cụ thể của Nhà nước để trong năm 2010 này không còn tới 92,39% số người dân được hỏi cho rằng vẫn còn hiện tượng đối xử không đúng đối với những người tham gia CTN. Đây cũng là điều không thể đừng đối với các nhà hoạch định chính sách bởi chúng ta buộc phải thừa nhận rằng, đa số vụ tham nhũng bị phát hiện không phải do cơ quan, tổ chức tự phát giác mà hầu hết do quần chúng! Biết phát huy nhân tố quần chúng là điều không thể thiếu trong cuộc chiến chống nạn tham nhũng.