Tiền nhiều, lo càng nhiều

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới vừa diễn ra hồi cuối tháng 1 tại Davos, Thuỵ Sĩ, các tổ chức, tập đoàn kinh tế quốc tế đã vận động được hơn 2 tỷ USD cho việc tái thiết Haiti. Cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton còn vận động hơn 200 lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu thế giới đổ tiền vào Haiti như một “cơ hội kinh doanh thực sự” chứ không chỉ đơn thuần là cứu trợ. Thế nhưng, nhìn vào bảng đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy, trong số 183 nước xếp hạng hấp dẫn trong kinh doanh, đầu tư thì Haiti đứng thứ 151. Người dân ở đây quá nghèo, rất khó để thực hiện những giao dịch trong kinh doanh. Hơn nữa, quyền sở hữu cá nhân ở đây được pháp luật bảo vệ rất kém. Và, để xin được giấy phép đầu tư kinh doanh ở Haiti ít nhất cũng phải mất 195 ngày.

Cộng đồng quốc tế có thể hỗ trợ tài chính cho Haiti để giúp nước này tái thiết nhanh chóng với số tiền có thể lên tới 20 tỷ USD. Thế nhưng, tình trạng quản lý yếu kém ở Haiti lại tạo mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng hoạt động. Theo một chuyên gia của WB, việc số tiền tài trợ của cộng đồng quốc tế cho Haiti có phát huy hiệu quả thực sự hay không đang làm đau đầu các nhà tài trợ quốc tế. Mối e ngại lớn nhất hiện nay là số tiền tài trợ tái thiết Haiti có thể sẽ bị biển thủ hoặc được đầu tư vào những hạng mục mà cộng đồng quốc tế rất khó kiểm soát.

Theo đánh giá của bà Marilyn Allien, Chủ tịch Quỹ Tái thiết Haiti thuộc Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI), vấn đề tham nhũng hiện đang rất khó kiểm soát ở Haiti. Mặc dù nước này đã có Uỷ ban Quốc gia về mua sắm công và một đơn vị độc lập chuyên giám sát tính minh bạch tài chính, nhưng không thể phát huy tác dụng ngăn chặn đối với nạn tham nhũng. Một ví dụ điển hình mà bà Marilyn Allien đưa ra là việc sử dụng tiền cứu trợ cho các nạn nhân của cơn bão hồi năm 2008. Trong tổng số tiền 197 triệu USD vay từ Quỹ PetroCaribe để khắc phục hậu quả sau bão, có đến 41% được chuyển cho Cty Thiết bị Quốc gia Haiti, mà người điều hành Cty này lại là một thành viên trong Chính phủ. Chính vì thế, không ai kiểm soát được số tiền này đã được sử dụng như thế nào. Và, cựu Thủ tướng, bà Michèle Duvivier Pierre-Louis, khi đưa ra yêu cầu muốn được kiểm tra việc sử dụng số tiền này đã bị cách chức ngay sau đó.

Lo ngại về tình trạng tham nhũng ở Haiti, ông Bruno Lemarquis, chuyên gia chống khủng hoảng của Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc đã đưa ra đề xuất, cộng đồng quốc tế nên thành lập một nhóm chuyên gia theo dõi và quản lý toàn bộ nguồn vốn tài trợ tái thiết Haiti. Nhóm chuyên gia này sẽ hoạt động trực tiếp tại Haiti, trực tiếp giám sát, quản lý các nguồn vốn. Ngoài ra, các tổ chức quốc tế, khi tham gia tài trợ tái thiết Haiti cũng nên cử chuyên gia sang giám sát trực tiếp mọi hoạt động.

WB cho rằng, nên thành lập một Quỹ Tái thiết Haiti duy nhất để mọi nguồn tài trợ sẽ chuyển về. Quỹ sẽ hoạt động phi lợi nhuận và các chuyên gia làm việc tại đây sẽ có quyền giám sát mọi hoạt động giải ngân của Quỹ trong suốt quá trình tái thiết Haiti. Chính phủ Haiti sẽ chỉ có trách nhiệm tư vấn cho cộng đồng quốc tế trong quá trình tái thiết mà không được sử dụng trực tiếp những nguồn vốn tái thiết này.

Haiti quyết tâm chống tham nhũng?

Trước những nỗi lo của cộng đồng quốc tế trong việc sử dụng tiền tái thiết Haiti cũng như để thể hiện quyết tâm chống tham nhũng, tái thiết và vực dậy nền kinh tế nước này, Tổng thống Haiti René Préval khẳng định: Sẽ kiên quyết loại trừ tệ nạn tham nhũng để tạo niềm tin với cộng đồng quốc tế. Tổng thống Haiti cho biết, không phải đến bây giờ Chính phủ mới tiến hành cuộc đấu tranh chống lại tệ nạn tham nhũng, mà việc chống tham nhũng luôn là ưu tiên hàng đầu trong các quyết sách của Chính phủ. Tuy nhiên, việc quản lý yếu kém đã làm nảy sinh tình trạng tham nhũng trong thời gian qua. Vì thế, Chính phủ Haiti đã cố gắng tăng cường các nguồn lực cho cuộc đấu tranh không khoan nhượng này.

Mặc dù bị TI liệt vào hàng thấp nhất trong số những nước không minh bạch, Tổng thống Haiti vẫn khẳng định, Chính phủ nước này đã làm hết sức mình trong phòng, chống tham nhũng và sẽ tiếp tục cố gắng hơn để cộng đồng quốc tế tin tưởng và đầu tư, tái thiết Haiti trong thời gian ngắn nhất. Còn việc sử dụng tài chính tái thiết Haiti sau trận động đất vừa qua, Haiti đồng thuận với việc sẽ không sử dụng trực tiếp mà toàn bộ nguồn viện trợ này sẽ do các tổ chức quốc tế, các Quỹ độc lập quản lý và điều hành. WB, Quỹ Tiền tệ Quốc tế hay bất cứ tổ chức tài chính, kinh tế nào cũng đều có quyền và có thể tham gia vào quá trình giám sát tái thiết Haiti.