Thời gian qua, công tác quy hoạch và quản lý, SDĐ tại Hà Nam đã từng bước thay đổi theo hướng giảm cơ cấu đất nông nghiệp, tăng diện tích đất phi nông nghiệp đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ và đô thị nhằm nâng cao giá trị SDĐ… Tuy nhiên, các quy hoạch ngành không lường trước được nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, do vậy trên thực tế một số D.A đã phá vỡ quy hoạch SDĐ về vị trí, quy mô diện tích, loại đất chuyển mục đích sử dụng. Hiện, có 4/6 huyện, TP không lập điều chỉnh quy hoạch SDĐ đến năm 2010. Còn 97 cấp xã, phường chưa lập điều chỉnh quy hoạch bổ sung hoặc điều chỉnh kế hoạch SDĐ đến năm 2010.

Trong giai đoạn 2001 - 2010, việc giao đất, thu hồi đất, chuyển mục đích SDĐ đối với một số D.A không theo quy hoạch, kế hoạch. Một số D.A không nằm trong quy hoạch, kế hoạch nhưng vẫn được thực hiện. Kết quả là, nhiều chỉ tiêu SDĐ có sự chênh lệch lớn so với quy hoạch được duyệt. Qua kiểm tra tại 13 xã, thị trấn, đoàn thanh tra phát hiện 115,28ha đất của nhiều D.A phát sinh ngoài quy hoạch.

Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện Chỉ thị số 15/CT-TU của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Hà Nam về việc chuyển đổi ruộng đất nông nghiệp nhằm khắc phục tình trạng manh mún, phân tán ruộng đất, đoàn thanh tra đã chỉ ra một số vi phạm trong việc thực hiện. Tại xã Liêm Tuyền, huyện Thanh Liêm đã tạm giữ 3,02ha ruộng 115 của 67 hộ nợ đọng sản phẩm hợp tác xã, giao thầu thu tăng sản phẩm để trừ nợ cho các hộ nợ đọng. Tuy nhiên, khi 26 hộ trả xong nợ thì không còn đất nông nghiệp để trả.

Chỉ đạo xử lý các trường hợp SDĐ chưa hợp pháp là một chủ trương lớn để ổn định tình hình của địa phương. Qua kiểm tra việc thực hiện chủ trương này tại 13 xã, đoàn thanh tra còn nhận thấy một số sai sót như: Thị trấn Quế, huyện Kim Bảng xử lý chưa triệt để 5.150,26m² sai phạm của 64 trường hợp; tại xã Lam Hạ, TP Phủ Lý có 2.129m² đất nông nghiệp được hợp pháp hoá thành đất ở nhưng không có hiện trạng; huyện Thanh Liêm xử lý chưa chính xác 17 trường hợp với diện tích 2.692m².

Các đoàn thanh tra đã tiến hành kiểm tra tại 52 doanh nghiệp (DN) đang SDĐ trên địa bàn tỉnh. Qua đó nhận thấy, một số D.A triển khai chậm so với giấy chứng nhận đầu tư; sử dụng sai mục đích hoặc tiến độ đầu tư chậm. Hiện còn xảy ra tình trạng một số D.A chuyển nhượng ngầm trá hình dưới hình thức liên doanh, liên kết và đang sử dụng không đúng mục đích so với quyết định được giao đất, cho thuê đất. UBND tỉnh đã thu hồi đất đối với một số tổ chức đã thuê để giao cho đơn vị khác, như việc thu hồi đất của 5 DN tại huyện Kim Bảng.

Về thủ tục hành chính: 17 DN thuê đất chưa bảo đảm thủ tục; 15 DN chưa ký hợp đồng thuê đất đối với 246.922m² đất; 31 DN thực hiện D.A chậm tiến độ, xây dựng không đúng với mặt bằng quy hoạch tổng thể được duyệt; 11 DN sử dụng một phần đất chưa đúng mục đích của D.A; 1.457,5m² đất DN lấn chiếm; 5.000m2 đất DN sử dụng trái pháp luật.

Thực hiện các nghĩa vụ về tài chính, còn 22 DN chưa nộp hoặc nộp thiếu tiền thuê 348.916m² đất; 15 DN chưa ký hợp đồng thuê đất, chưa có đơn giá thuê đất với 159.990m²; 7 tổ chức nộp tiền thuê đất còn thiếu; 7 DN chưa thanh toán hết tiền giải phóng mặt bằng; một số DN chưa đóng góp quỹ hạ tầng khu công nghiệp.

Thanh tra tỉnh đã kiến nghị UBND tỉnh chấn chỉnh các sai phạm nêu trên, yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm các cam kết như D.A đã được phê duyệt. Cơ quan thanh tra cũng kiến nghị di dời 7.116 m² nhà xưởng xây dựng do vi phạm quy hoạch của 4 đơn vị thuộc D.A Nam Châu Sơn, TP Phủ Lý; truy thu ưu đãi đầu tư hoặc điều chỉnh ưu đãi đầu tư đối với 11 đơn vị; thu hồi do không thực hiện D.A, để lãng phí, SDĐ không hiệu quả đối với 5 đơn vị.

UBND tỉnh chỉ đạo UBND các huyện, TP, cơ quan chuyên môn kiểm điểm trách nhiệm trong phạm vi quản lý còn để các tồn tại trong công tác quy hoạch và quản lý, SDĐ nêu trên; kiên quyết thu hồi đất của những tổ chức, cá nhân sử dụng không đúng mục đích, không hiệu quả; chỉ đạo sự thống nhất giữa quy hoạch xây dựng với quy hoạch SDĐ trước khi chấp thuận địa điểm các D.A được đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh…

UBND tỉnh Hà Nam cũng đề nghị Thanh tra Chính phủ chỉ đạo tăng cường công tác thanh tra trong lĩnh vực quy hoạch, quản lý và SDĐ đai, có biện pháp ngăn chặn những hành vi buôn bán đất, thu lợi từ đất qua việc lập D.A, chuyển nhượng D.A… đề nghị Chính phủ có giải pháp đồng bộ về quản lý đất đai, chống đầu cơ tích luỹ đất.